در روزهای ۱۴ و ۱۵ آبان ۱۴۰۴، سالن همایشهای بینالمللی رایزن تهران میزبان نخستین رویداد ملی صنایع خلاق ایران بود؛ رویدادی که با حضور مدیران دولتی، کارآفرینان فرهنگی و فعالان تبلیغات و فناوری، به بررسی نسبت میان خلاقیت، اقتصاد و حکمرانی فرهنگی پرداخت.
رویداد ملی صنایع خلاق ایران
این گردهمایی به همت مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر برگزار شد و طی دو روز، هشت پنل تخصصی در محورهایی چون برندینگ خلاقانه، تأمین مالی نوآورانه، صادرات خلاق، منابع انسانی، فناوریهای نوین و نوآوری اجتماعی به بحث گذاشته شد.
سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه، در آیین گشایش گفت:
«اقتصاد ایران هنوز بر مدار فولاد و پتروشیمی میچرخد، در حالی که جهان به سمت اقتصاد ایدهپایه حرکت کرده است. اگر دیر بجنبیم، نهتنها بازار بلکه سرمایه فرهنگیمان را هم از دست خواهیم داد.»
او خواستار تغییر نقش دولت از ناظر و کنترلگر به تسهیلگر و حامی شد و وعده داد که نتایج این رویداد در قالب «نقشه ملی توسعه صنایع خلاق» تدوین خواهد شد.
روز نخست: خلاقیت، استراتژی و روایت در برندهای ایرانی
نخستین روز رویداد با پنلی بحثبرانگیز آغاز شد:
«برندینگ خلاقانه و ساخت روایتهای خاص در صنایع خلاق»
در این نشست، فعالان حوزه تبلیغات و برند از جمله رضا مهدوی، صفا صیرفی، علی رزاقیبهار، صدرا شریعتمداری و ماکان مهرپویا درباره نسبت میان هنر، بازار و هویت برند گفتگو کردند.
از کیفیت محصول تا کیفیت ادراکی
رضا مهدوی، استراتژیست برند و مدیرعامل آژانس خلاقیت مهدوی گفت: «وقتی کیفیت تولید در همهجا برابر است، تمایز در ذهن ساخته میشود، نه در محصول.»
او بر اهمیت «کیفیت ادراکی» تأکید کرد و افزود: «برند، پروژه نیست؛ فرایندی زنده است که از ذهن مدیر آغاز و در ذهن مخاطب ادامه پیدا میکند.»
برند بدون قصه، هویت ندارد
در ادامه، ماکان مهرپویا، استراتژیست حوزه تبلیغات و خلاقیت و بنیانگذار گروه خلاق «مودندو»و «ایران ادز» با نقد فضای برندینگ کشور گفت:
«ما برند را با سابقه اشتباه گرفتهایم. برند باید قصهی خودش را بسازد، نه تاریخ حجرهی پدربزرگش را بازگو کند.»
مهرپویا افزود که برند باید قصهی خود را داشته باشد، نه صرفاً تاریخچهی کسبوکار مؤسس. او با اشاره به نمونههایی از کشورهای دیگر گفت: «در امارات، برندها حتی تاریخ میخرند تا برای خود هویت بسازند؛ اما در ایران، ما اغلب قصههایی میسازیم که نچسب و متناقضاند. نتیجهاش محتوایی است که فقط ظاهر تبلیغ دارد، بیآنکه تصویری منسجم از برند بسازد.» او هشدار داد که تکیه بر روایتهای موروثی باعث میشود برندها در سطح باقی بمانند و هویت مستقل پیدا نکنند. به باور او، روایت برند باید از احساس امروز برآید، نه از تاریخ گذشته.
خلاقیت بدون هدف، میوه نمیدهد
صفا صیرفی، مشاور برند، در ادامه گفت: «خلاقیت بدون استراتژی، هنر است؛ اما خلاقیت با استراتژی، تبلیغ است.»
او افزود: «درخت خلاقیت اگر بیجهت رشد کند، سایه میافکند ولی میوه نمیدهد.»
صیرفی با اشاره به مثالهای جهانی مانند اپل گفت: «برندهایی موفقاند که احساس را مهندسی میکنند، نه صرفاً تحریک.»
از برند تزئینی تا برند معنادار
علی رزاقیبهار نیز بر این باور بود که برند باید ابزار فروش معنا باشد، نه دکور اداری:
«درسا نشان داد برند ایرانی میتواند روایت بومی را به زبان جهانی بازگو کند؛ وقتی برند معنا میفروشد، دیگر نیاز به تخفیف ندارد.»
در پایان نشست، صدرا شریعتمداری یادآور شد که «KPI خلاقیت عدد نیست؛ احساسی است که در ذهن میماند» — جملهای که به شعار غیررسمی کل رویداد تبدیل شد.
از خلاقیت تا تأمین مالی و صادرات فرهنگی
پنل دوم و سوم روز اول به موضوعات ساختاریتر پرداختند: تأمین مالی نوآورانه و صادرات خلاق.
در پنل تأمین مالی، مدیران صندوقهای پژوهش و سرمایهگذاری خطرپذیر از نبود زیرساختهای حقوقی برای داراییهای نامشهود گفتند.
مهدی مومنی، مدیرعامل ازکیوام، یادآور شد:
«قوانین ما هنوز دارایی فکری را به رسمیت نمیشناسند؛ برای استودیو انیمیشن همان مقررات کارخانه سیمان را داریم.»
در پنل صادرات خلاق نیز، علی شریعتیمقدم (زعفران نوبین) و آرش حیدریان (زیین) بر ضرورت روایت فرهنگی در صادرات تأکید کردند.
به گفته حیدریان: «محصول بدون قصه، در بازار جهانی فراموش میشود. داستانپردازی بخشی از ارزش برند است.»
منابع انسانی در صنایع خلاق
چهارمین نشست با عنوان «منابع انسانی در صنایع خلاق» به مسئله انسان پرداخت.
فاطمه منصوری، معاون فنیوحرفهای کشور، گفت:
«اقتصادی که بر پایه مهارت انسانی بنا شود، مقاومتر از اقتصادی است که بر منابع خام تکیه دارد.»
محمد حاجیمیرزایی، مدیر بنیاد بازیهای رایانهای، با نقد سیاستگذاریهای سختگیرانه گفت:
«در دنیا از سازنده بازی، فیلمنامه نمیخواهند؛ ایده میخواهند. اما در ایران از همان ابتدا دنبال مجوز و اهداف فرهنگیاند. خلاقیت در فرم تأیید خفه میشود.»
و در نهایت، سید امیرحسین چاوشی از شرکت نشر الکترونیک ایران گفت:
«هوش مصنوعی جای انسان متوسط را میگیرد، اما خلاقیت سقف تازهای میسازد. آینده برای کسانی است که از این کف عبور میکنند.»
روز دوم: فناوری، داده و نوآوری اجتماعی
روز دوم رویداد تمرکز خود را بر پیوند فناوری و فرهنگ گذاشت.
در پنل «نقش فناوریهای نوین در صنایع خلاق»، مدیران پلتفرمهایی مانند تپسل و میلیگلد از تجربه ترکیب داده و خلاقیت گفتند.
هادی شریفی، مدیرعامل تپسل، اعلام کرد:
«آینده تبلیغات، شخصیسازی است. برند موفق میداند چه پیامی را در چه زمانی به کدام کاربر بدهد. تبلیغات کورکورانه شکست حتمی است.»
در ادامه، مصطفی اکرمی، مدیرعامل شرکت «میلیگلد»، از نقش بلاکچین در ارزشگذاری آثار هنری سخن گفت و تأکید کرد که توکنسازی داراییهای فرهنگی، مسیر تازهای برای اقتصاد خلاق در ایران باز میکند.
از هنر الگوریتمی تا اصالت دیجیتال
در پنل دوم روز دوم، بحث به حوزه هنر دیجیتال کشیده شد.
حسین محسنی، مدیرعامل و مؤسس پلتفرم هنری آرتیشن گفت: «هنر دیجیتال زمانی معنا دارد که مخاطب از تماشاگر به مشارکتکننده تبدیل شود.»
فواد نجمالدین، عضو هیأت علمی علم و فرهنگ، افزود:
«هویت ملی دیگر فقط در رسانههای رسمی ساخته نمیشود؛ در تعامل انسان و الگوریتم شکل میگیرد.»
در همین نشست، امیرحسین روشنضمیر، مدیرعامل شرکت چمروش دانشورز خاورمیانه از پروژهی ثبت دیجیتال اصالت فرش ایرانی با فناوری بلاکچین گفت؛ طرحی که از جعل آثار جلوگیری میکند و راه تازهای برای سرمایهگذاری فرهنگی میگشاید.
نوآوری اجتماعی؛ خلاقیت برای حل مسئله
پنل پایانی با عنوان «نوآوری اجتماعی؛ راهحلهای خلاقانه برای تأثیر در جامعه»
به گفتوگو میان فعالان اجتماعی اختصاص داشت.
حامد بیدی، بنیانگذار و مدیرعامل پلتفرم «کارزار»، محمدمهدی جعفری مدیر جشنواره نوآوری اجتماعی «جانا» ، محمدمحسن دوباشی، مؤسس پلتفرم اجتماعی «نوپیا» و مهدی جعفرنژاد، طراح و مدیر مجموعه پارکهای موضوعی و داستانمحور آموزشی در ایران درباره تجربههای واقعی خود سخن گفتند.
بیدی گفت: «بخش خصوصی بیش از هر نهاد دیگری کیفیت زندگی روزمره مردم را ارتقا داده است. اگر دولت فقط مزاحم نباشد، جامعه خودش مسئلهاش را حل میکند.»
جعفری نیز تأکید کرد: «نوآوری اجتماعی جایی ورود میکند که بازار و دولت شکست خوردهاند. آنجا که مردم میتوانند دوباره نقش اول شوند.»
در مجموع هشت پنل تخصصی، محورهای اصلی رویداد شامل حکمرانی هوشمند، توسعه بازار، سرمایه انسانی، نقش فناوری، هویت ملی و نوآوری اجتماعی بود. آنچه در گفتوگوهای دو روزه بیش از هر چیز تکرار شد، نیاز به تغییر نقش دولت از تصدیگر به تسهیلگر، و لزوم همافزایی میان نهادهای فرهنگی، فناوری و اقتصادی بود.
